Hayvan Deneylerinde Uygulanan Testler - 4.

h.k.k., uygulama yönetmeliği ve genel olarak hayvan hakları mevzuatında kural ve yaptırımları bu şekilde dzüenlenmiştir:

h.k.k madde 9.fikra 1. hayvanlar, bilimsel olmayan teşhis, tedavi ve deneylerde kullanılamazlar.
fikra 2. tıbbi ve bilimsel deneylerin uygulanması ve deneylerin hayvanları koruyacak şekilde yapılması ve deneylerde kullanılacak hayvanların uygun biçimde bakılması ve barındırılması esastır.
fikra 3. başkaca bir seçenek olmaması halinde, hayvanlar bilimsel çalışmalarda deney hayvanı olarak kullanılabilirler.

bu maddenin 4. 5. ve 6. fıkraları hayvan deneyleri yapacak kurum ve kuruluşların kendi bünyelerinde kuracakları etik kurulu yoluyla deneyleri gerçekleştirebilecekleri, etik kurulların kuruluşunun ve işleyişi ile ilgili hususların bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği ve deney hayvanları ile ilgili her türlü husus ve çalışanlarla ilgili her türlü hususun tarım ve köy işleri bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği unsurları yer almaktadır.
tüm bu düzenlemelerin her ne kadar h.k.k.un çıkarıldığı 2004 yılına kadar en geniş kapsamlı hukuki atılımlar olduğu düşünülse ve göz önüne alınsa da, yine de yukarıda da geniş olarak bahsedildiği üzere ab de alternatifi olan deneylerin kesinlikle yapılamayacağı, 2008 yılı itibariyle canlı hayvan üzerinde gerçekleştirilen deneylere son verilmeye başlandığı ve alternatiflerinin bulunması durumunda kesinlikle bu alternatif deneylerin yapılması ve hayvanlar üzerinde deney yapılmaması ve 2009 mart ayı itibariyle alternatifi olup olmadığına bakılmaksızın kesin olarak her türlü canlı hayvan deneyinin gerçekleştirilmesine son verilmesinin öngörülmesi dikkate alındığında ab uyum projeleri çerçevesinde bu alanda da ab in öngördüğü bu düzenlemelerin türkiye’de de yapılması ve bu çerçevede h.k.k madde 9 un tamamen iptal edilerek yeni bir düzenlemeye gidilmesi ve her ne amaçla olursa olsun canlı hayvan üzerinde deneylerin gerçekleştirilmesine son verilmesine yönelik özel hükümlerin getirilmesi gerekmektedir. bu doğrultuda bu düzenlemenin gerçekleştirileceği süre içinde acil olarak var olan maddenin tam olarak uygulanmasına yönelik denetimlerin yapılması ve yaptırımların uygulanması gerekmektedir. öncelikle, fırka 1-de de öngörüldüğü üzere hayvan deneylerinin
ancak ve ancak amacına uygun olarak yapılması gerekmektedir. buna göre, hayvanlar bilimsel olmayan keyfi deneylerde kullanılamazlar. deneylerin yapılacağı hayvanlar tam bir koruma altında olmalıdırlar. bu maddelerin de tam olarak uygulanabildiği söylenemez. zira, örneğin tavşanlar için öngörülen yaşam süresi ve barınacağı kafesin boyutu şu şekildedir.

tavşan: 45x60 sm boyutlarındaki kafeslerde 15 yıl boyunca yaşayabilir. bu durumda yine aynı maddede öngörülen deney hayvanları uygun koşullarda barındırılırlar hükmü geçersiz kalmaktadır. çünkü, doğası gereği özgür ve özellikle gece çok aktif olan tavşanların bu boyutlardaki bir kafeste gece gündüz üstelik de göz, solunum yoları ve derilerine uygulanmış bulunan kimyasallarla birlikte acı çekerek büyük bir ızdırap içinde yaşamaları uygun koşullarda barındırıldığı anlamına gelmez ve maddenin bu hükmüne tamamen aykırıdır. yine, madde 9. fıkra 3. gereği hayvanlar başkaca bir seçenek olmamasi halinde deney hayvanı olarak kullanılırlar. benzer madde sağlık bakanlığının konuyla ilgili yönetmeliğinde de yer almaktadır.
bu hükme göre, alternatif bir deneyin bulunması halinde deneyleri gerçekleştirecek ilgili kurum ve kuruluşun canlı hayvan üzerinde yapıla gelen deneyden vazgeçerek, söz konusu bu alternatif deneyleri yapmaları gerekmektedir. bu kanun maddesi bu hususu kesin olarak hükme bağlamış, böylece hayvan koruma alanında çok önemli adımlardan birini daha atmıştır. bu doğrultuda önemli olan bu maddenin tam olarak uygulanıp uygulanmadığının tespiti ve denetimi, uygulanmaması halinde yaptırım yoluna gidilmesidir.

canlı hayvan üzerinde gerçekleştirilen deneylerin alternatifi olarak örneğin canlı hayvanların gözlerine sıkılmak veya damlatılmak suretiyle yapılan testlerin (draize testi) yerine mezbahadan alınan hayvan dokularının kullanılması, solunum ve derilerinin üzerine tatbik edilerek bir defalık kullanımla ölümlerinin gerçekleştirilmesi yoluyla yapılan testlerin ( akut oral toksisite ld 50, akut dermal toksisite ld 50) yerine insan doku kültürlerinin kullanılması, özellikle, eski deney yöntemlerinden vazgeçerek, gelişmiş ve gelişmekte olan teknolojiden yararlanmak suretiyle hayvan deneylerine son verilmesi, örneğin bilgisayar yardımıyla da testlerin yapılabilmesi veya bir çok firma gibi sentetik maddeler üzerinde deneylerin yapılabilmesi gibi faktörlerin dikkate alınması gerekmektedir.
türkiye’de yukarıda sayılan alternatif testlerin uygulamasına geçilmesi ve h.k.k. madde 9. fıkra 3. e uygun olarak başkaca bir seçenek bulunmaması halinde hayvan deneylerinin yapılması hususuna gereken önemi vererek uygun davranmalıdırlar. canlı hayvan üzerinde gerçekleştirilmesine gerek olmadığı halde bir deneyi canlı hayvan üzerinde gerçekleştiren kurum ve kuruluşlar hakkında gerekli yaptırımın uygulanması gerekmektedir.

bu noktada en önemli unsur bakanlığın bizzat veya yetki devri ile yetkilendirdiği mahalli en büyük mülki amirin denetim mekanizmasını her daim açık tutması ve gerekli denetimlerin sıkça yapılması gerektiğidir.

Hayvan Deneylerinde Uygulanan Testler - 3.

hayvan haklarına yönelik avukatlık staj bitim çalışmamı hazırladığım 2008 yılındaki peta verilerine göre 2009 itirbariyle tamamen sona erdirileceği öngörülen, ancak 2012-e gelmemize rağmen halen tamamen yasaklanması bir tarafa, yeterli denetim yapılmayan, hayvan hakları savunucuları olarak ivedilikle sona ermesini beklediğimiz, umut ettiğimiz işkence verileri.

"hayvan deneylerinin sinirlanmasi, alternatiflerinin bulunmasi ve uygulanmasi, tamamen yasaklanmasi"
peta gibi hayvan severlerin oluşturduğu dernek ve kuruluşların yoğun baskısı ve müşteri tepkisi sonucunda birçok kozmetik, gıda firması ve tıp bilim adamları canlı hayvan deneyleri yerine geliştirilen çeşitli alternatif deneylere başvurmaktadırlar. buna göre, birçok firma hayvan deneylerinden tamamen vazgeçti ve alternatif deney yöntemleri kullanmaya başladı. ab ve abd’de hayvan deneylerine kanuni yollarla düzenleme getirilmekte, firmalar alternatif deneyleri kullanmaya yönlendirilmektedirler. ab komisyonu ile üreticiler arasında varılan anlaşmaya göre, bu sektörde faaliyette buluna firmalar hayvan deneyi yapmadan geliştirdikleri ürünlerin ambalajına “hayvan üzerinde test edilmemiştir” yazısı koyacaktır. bunun dışında, birçok hayvan dostu firma hayvan deneyine başvurmadan geliştirdikleri ürünlerin ambalajına “işkencesiz” ibaresini düşmektedirler. ayrıca, bu ürünlerin ambalajında mutlu tavşan amblemi kullanılmaktadır. hayvanları korumada atılan adımlar bunlarla da sınırlı değil, 2009 mart ayı itibariyle alternatifi olup olmadığına bakılmaksızın hiç bir firma ürün geliştirmede hayvan deneylerine başvuramayacaktır. yalnızca bu adımla bile yılda 1,5 milyon hayvanın canlı deneyler olarak kullanılmak suretiyle öldürülmekten kurtulacaktır. böylece, tüm dünyada canlı hayvanlar üzerinde yapılan deneyleri tamamen yasaklama yolunda ilk ve en önemli adım atılmış olacaktır. türkiye’de de yukarıda belirtildiği üzere h.k.k. madde 9-un iptal edilerek buna uygun olarak yeni düzenlemeler getirmesi gerekmektedir. türkiye’de de hukuk düzeninde firmalar hayvan deneylerinin alternatiflerine yönlendirecek ve sonuç itibariyle hayvan deneylerini tamamen yasaklayacak hükümler çıkarılmalıdır.
türkiye’de de bu konuda aktif faaliyet gösteren hukuk ve bilim adamlarının oluşturdukları dernek ve stk lar mevcuttur. örneğin, istanbul barosu avukatlarının oluşturduğu baroya bağlı olarak faaliyet gösteren hayvan hakları komisyonu, haytap gibi kuruluşlar türkiye’de hayvan hakları alanında "çalışmalarını pek etkin bulmasam da" önde gelen kuruluşlardır. haytap bünyesinde son dönemde hayvan deney kurulu oluşturulmuştur. bunun gibi faaliyetler türkiye’de hayvan hakları adına yapılmış sevindirici gelişmelerdir ve h.k.k.un uygulanmasında ve yaptırımının artmasında etkili olmaktadırlar.

23 mayıs 2005 tarihli, 25823 sayılı kozmetik yönetmeliğinin hükümleri arasına hayvan hakları kapsamında son dönemlerde yaşanan gelişmelerin de dikkate alınması suretiyle yeni düzenlemeler yapılarak hayvan deneylerinin yasaklanması ve gerçekleştirilecek olan deneylerin canlı hayvan kullanılmadan, alternatif yöntemlere başvurularak yapılmasına yönelik özel hükümler getirilmesi gerekmektedir.